Η ψηφιακή συντροφικότητα και οι συναισθηματικοί δεσμοί με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσονται σε μια νέα κοινωνική πραγματικότητα στην Ευρώπη και διεθνώς. Στη Βρετανία, έρευνες σε εφήβους δείχνουν ότι ένας στους πέντε βρίσκεται ή γνωρίζει κάποιον σε σχέση με ψηφιακό εταίρο, ενώ στις ΗΠΑ το ποσοστό των ενηλίκων που δηλώνουν ανάλογη εμπειρία αγγίζει το 28%. Καθώς εφαρμογές όπως το Replika, το Character.AI, το ChatGPT και το Claude εντάσσονται στην καθημερινότητα των χρηστών, ακαδημαϊκοί από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ αναλύουν τη φύση αυτών των δεσμών, θέτοντας το ερώτημα αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πράγματι να ανταποδώσει τα συναισθήματα.
- Έρευνες στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ καταγράφουν αύξηση των συναισθηματικών σχέσεων με ψηφιακά chatbots.
- Οι φιλόσοφοι Τζόελ Κρούγκερ και Λούσι Όσλερ επισημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει απόλυτη αφοσίωση, αλλά όχι αμοιβαιότητα.
- Η ανάλυση βασίζεται στη σκέψη της Σιμόν ντε Μποβουάρ για τις σχέσεις εξάρτησης και την υπαρξιακή παγίδα του «ειδώλου».
Η εξάπλωση της ψηφιακής συντροφικότητας στην καθημερινότητα
Το φαινόμενο της συναισθηματικής σύνδεσης με την τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Στοιχεία από τη συμβουλευτική εταιρεία Vantage Point Counselling στις ΗΠΑ, σε δείγμα 1.012 ενηλίκων, έδειξαν ότι το 28% έχει συνάψει τουλάχιστον μία ρομαντική σχέση με chatbot. Παράλληλα, έρευνα της οργάνωσης Male Allies στο Ηνωμένο Βασίλειο σε 1.000 αγόρια ηλικίας 12 έως 16 ετών κατέγραψε ότι το 20% διατηρεί ή γνωρίζει κάποιον που διατηρεί σχέση με AI σύντροφο. Επιπλέον, μελέτη σε περισσότερα από 3.000 παιδιά ηλικίας 5 έως 17 ετών έδειξε ότι έως την ηλικία των 13 ετών, το ρομαντικό παιχνίδι ρόλων εμφανίζεται στο 63% των συνομιλιών με ψηφιακούς συντρόφους.
Η τάση αυτή λαμβάνει συχνά επίσημες διαστάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Ακιχίκο Κόντο, ο οποίος το 2018 προχώρησε σε συμβολικό γάμο με την Hatsune Miku, μια ψηφιακή τραγουδίστρια. Άλλοι χρήστες διοργανώνουν τελετές, αγοράζουν βέρες ή φαντάζονται τη δημιουργία οικογένειας με το chatbot τους. Η βιομηχανία των AI συντρόφων εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει σε αξία τα 972,1 δισεκατομμύρια δολάρια (περίπου 725,5 δισεκατομμύρια λίρες) έως το 2035.
Η φιλοσοφική θεώρηση: Αφοσίωση αντί για αμοιβαία αγάπη
Σε άρθρο τους στο The Conversation, ο Τζόελ Κρούγκερ, αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας, και η Λούσι Όσλερ, λέκτορας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, υποστηρίζουν ότι τα συναισθήματα των ανθρώπων για τα chatbots μπορεί να είναι απολύτως ειλικρινή και να προσφέρουν παρηγοριά κατά της μοναξιάς. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα αφορά τη δυνατότητα αμοιβαιότητας.
Όπως εξηγούν οι δύο ακαδημαϊκοί, ένας ψηφιακός σύντροφος δεν κουράζεται, δεν έχει κακή διάθεση και δεν απαιτεί φροντίδα ή προσοχή. Είναι πάντοτε διαθέσιμος να επιβεβαιώσει και να ενθαρρύνει τον χρήστη, προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά του στις ανάγκες του. Κατά συνέπεια, η τεχνητή νοημοσύνη δεν προσφέρει πραγματική αγάπη, αλλά μια μορφή απόλυτης αφοσίωσης.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν διαθέτει δικό της εσωτερικό κόσμο ή αυτόνομους στόχους, με αποτέλεσμα η παρουσία της να διαμορφώνεται αποκλειστικά γύρω από τις επιθυμίες του χρήστη.
Η υπαρξιακή παγίδα του «ειδώλου» κατά τη Σιμόν ντε Μποβουάρ
Για να ερμηνεύσουν τη δυναμική αυτή, οι Κρούγκερ και Όσλερ προσφεύγουν στη σκέψη της Σιμόν ντε Μποβουάρ. Στο έργο της «Το Δεύτερο Φύλο», η Γαλλίδα φιλόσοφος περιγράφει πώς ιστορικά οι γυναίκες καλούνταν να αφιερωθούν ολοκληρωτικά στους συζύγους τους, γινόμενες αυτό που η ίδια αποκάλεσε «παράσιτο ταυτότητας», καθώς η ύπαρξή τους απορροφόταν από εκείνη του άλλου. Τα σημερινά chatbots λειτουργούν ως μια σύγχρονη εκδοχή αυτής της κατάστασης, καθώς δεν διαθέτουν δική τους αυτόνομη προσωπικότητα.
Η ντε Μποβουάρ περιγράφει επίσης τον αποδέκτη αυτής της απόλυτης αφοσίωσης ως «είδωλο». Αν και η αδιάκοπη επιβεβαίωση είναι ελκυστική, η ίδια τη θεωρούσε υπαρξιακή παγίδα, καθώς το «είδωλο» επιλέγει την ασφάλεια της λατρείας αντί για την πρόκληση μιας ισότιμης σχέσης με έναν άλλο άνθρωπο που μπορεί να διαφωνήσει ή να ασκήσει κριτική.
Οι αναλύσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία καθώς αναπτύσσονται αυτόνομα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (agentic AI), τα οποία θα μπορούν να θέτουν δικούς τους στόχους. Παραμένει ωστόσο ανοικτό το ερώτημα αν οι ψηφιακοί σύντροφοι θα διατηρήσουν την απήχησή τους εφόσον αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και παύσουν να προσφέρουν την απόλυτη αφοσίωση που αναζητούν σήμερα οι χρήστες.
Πιστεύετε ότι οι ψηφιακοί σύντροφοι μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική συντροφικότητα ή εγκλωβίζουν τον άνθρωπο σε μια τεχνητή ψευδαίσθηση; Μοιραστείτε την άποψή σας στα σχόλια.
