«Άκυρο και ανυπόστατο» χαρακτηρίζει εκ νέου το τουρκολιβυκό μνημόνιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας από την Τουρκία σαφή δέσμευση στις σχέσεις καλής γειτονίας και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών. Η ετήσια έκθεση για την ενταξιακή πορεία της Άγκυρας, που εγκρίθηκε την Τετάρτη, αναγνωρίζει τη συνέχιση της ελληνοτουρκικής προσέγγισης, αλλά καταγράφει αμφισβητήσεις της ελληνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η κριτική των Βρυξελλών επικεντρώνεται επίσης στη διατήρηση του casus belli, στη «Γαλάζια Πατρίδα» και στις υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, ενώ συνοδεύεται από αιτήματα για αλλαγή στάσης απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία.
- Η ΕΕ επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
- Η Επιτροπή χαρακτηρίζει για πρώτη φορά το casus belli ως «τουρκική απειλή πολέμου» που παραμένει σε ισχύ.
- Η έκθεση καταγράφει αύξηση των υπερπτήσεων και ανησυχία για τη «Γαλάζια Πατρίδα» στα σχολικά βιβλία.
- Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία παραμένουν παγωμένες από το 2018.
Κόστα και φον ντερ Λάιεν απορρίπτουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η επικύρωση του μνημονίου του 2019 από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων στις 20 Οκτωβρίου προκάλεσε την αντίδραση της ευρωπαϊκής ηγεσίας. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επανέλαβαν ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ευρωπαϊκή θέση παραμένει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Η Επιτροπή καλεί παράλληλα την Άγκυρα να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν την καλή γειτονία και να σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών-μελών στα χωρικά ύδατα και στον εναέριο χώρο τους, καθώς και τα υπόλοιπα κυριαρχικά τους δικαιώματα.
Το casus belli και η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένουν εστίες ανησυχίας
Στο Αιγαίο, η έκθεση επαναφέρει την απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 για ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Υπενθυμίζει ότι η δυνατότητα επέκτασης προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και καταγράφει ότι η τουρκική απειλή πολέμου εξακολουθεί να ισχύει.
Για την εκπαίδευση, η διατύπωση είναι επίσης σαφής: «Η συμπερίληψη του δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας” στα τουρκικά σχολικά βιβλία αποτελεί αιτία ανησυχίας και ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τον συνεχιζόμενο διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία».
Στην ίδια εικόνα εντάσσονται οι συστηματικές μη εγκεκριμένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και οι αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Κατά την Επιτροπή, οι πρακτικές αυτές αμφισβητούν εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία. Καταγράφονται ακόμη αυξημένες υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, περιλαμβανομένων κατοικημένων, και παραβιάσεις χωρικών υδάτων.
Η Άγκυρα αντέδρασε σε Patriot και F-16 παρά τον διάλογο
Η έκθεση περιγράφει την έντονη τουρκική διαμαρτυρία για τη μεταφορά συστοιχιών Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου κατά την ιρανική πυραυλική επίθεση. Παρότι η ανάπτυξη είχε συντονιστεί στο ΝΑΤΟ, η Άγκυρα τη θεώρησε στραμμένη εναντίον της. Αντέδρασε επίσης στη μεταφορά ελληνικών F-16 στην Κύπρο μετά την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στις βρετανικές βάσεις.
Η Κομισιόν επικρίνει και τις τουρκικές παρεμβάσεις στο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζει τις πολιτικές συναντήσεις, τις επαφές για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και την παράταση έως τον Απρίλιο του 2027 του προγράμματος σύντομων επισκέψεων Τούρκων πολιτών σε 12 ελληνικά νησιά.
Παρά τον διάλογο, «το ανεπίλυτο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών συνέχισε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις».
Η Κομισιόν ζητά αλλαγή στάσης και στο Κυπριακό
Η Επιτροπή επικρίνει τη συνεχιζόμενη άρνηση της Τουρκίας να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία και να συνεργαστεί μαζί της. Απορρίπτει τη ρητορική περί λύσης «δύο κρατών» και ζητά ενεργή στήριξη διαπραγματεύσεων εντός του πλαισίου του ΟΗΕ, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Στο ενταξιακό πεδίο διαπιστώνει περαιτέρω επιδείνωση στη δημοκρατία, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στο κράτος δικαίου. Η ΕΕ εξακολουθεί να θεωρεί την Τουρκία σημαντικό περιφερειακό εταίρο, αλλά συνδέει τη σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη συνεργασία με την αντιμετώπιση των ευρωπαϊκών ανησυχιών και την εποικοδομητική στάση της Άγκυρας.






























